Hạ tầng giao thông là nhóm được đầu tư lớn nhất trong giai đoạn này, vì chi phí vận chuyển cao là một trong những điểm nghẽn được nhắc thường xuyên nhất khi bàn về năng lực cạnh tranh.
Đường bộ cao tốc
Trục chính là cao tốc Bắc Nam phía Đông, nối từ phía Bắc vào phía Nam theo nhiều đoạn được đầu tư dần. Bên cạnh đó là các tuyến hướng Đông Tây nối vùng núi và Tây Nguyên xuống các cảng biển miền Trung và miền Nam.
Điểm đáng chú ý về cách đọc các dự án này: giá trị không nằm ở chiều dài tuyến mà ở chỗ nó nối cái gì với cái gì. Một đoạn cao tốc nối vùng nguyên liệu với cảng có tác động khác hẳn một đoạn cùng chiều dài nhưng nối hai khu vực đã thông thương tốt.
Đường sắt
Hệ thống đường sắt hiện tại phần lớn theo khổ cũ, tốc độ và năng lực hạn chế. Hai hướng được đặt ra:
- Nâng cấp và từng bước hiện đại hóa tuyến hiện có.
- Chuẩn bị cho đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc Nam — dự án lớn nhất về quy mô vốn trong nhóm hạ tầng.
Đường sắt được quan tâm trở lại vì một lý do cụ thể: với hàng khối lượng lớn đi đường dài, chi phí trên mỗi tấn kilômét của đường sắt thấp hơn đường bộ, và phát thải cũng thấp hơn.
Cảng biển
Việt Nam có bờ biển dài và phần lớn hàng xuất nhập khẩu đi bằng đường biển. Hướng phát triển tập trung vào các cảng cửa ngõ có khả năng đón tàu lớn, cùng với hệ thống cảng cạn và trung tâm logistics phía sau cảng.
Phần "phía sau cảng" thường bị bỏ qua khi bàn nhưng lại quyết định hiệu quả thật: cảng đón được tàu lớn mà đường vào cảng tắc thì thời gian tiết kiệm ở biển mất hết trên bộ.
Hàng không
Nhóm này gồm mở rộng các sân bay hiện có đã quá tải và đưa vào khai thác các sân bay mới, trong đó Long Thành là dự án lớn nhất, được định hướng thành cảng hàng không cửa ngõ của khu vực phía Nam.
Vành đai và giao thông đô thị
Quanh Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là các tuyến vành đai, có vai trò tách luồng xe quá cảnh ra khỏi nội đô. Trong đô thị là các tuyến đường sắt đô thị.
Đây là nhóm ảnh hưởng trực tiếp nhất tới đời sống hằng ngày của người dân hai thành phố lớn, và cũng là nhóm có tiến độ khó nhất vì vướng giải phóng mặt bằng.
Cách theo dõi cho đỡ nhiễu
Tin tức hạ tầng rất nhiều và dễ lẫn giữa các giai đoạn. Một dự án đi qua nhiều bước: nằm trong quy hoạch, được duyệt chủ trương, được duyệt dự án, bố trí vốn, giải phóng mặt bằng, khởi công, hoàn thành.
Khoảng cách giữa bước đầu và bước cuối có thể là nhiều năm. Khi đọc một tin về dự án, việc đầu tiên nên xác định là nó đang ở bước nào — điều đó nói nhiều hơn cả tiêu đề.
Hỏi đáp nhanh
Đọc giá trị một dự án cao tốc theo tiêu chí nào?
Không theo chiều dài tuyến mà theo chỗ nó nối cái gì với cái gì. Một đoạn nối vùng nguyên liệu với cảng có tác động khác hẳn một đoạn cùng chiều dài nối hai khu vực đã thông thương tốt.
Vì sao đường sắt được quan tâm trở lại?
Vì với hàng khối lượng lớn đi đường dài, chi phí trên mỗi tấn kilômét của đường sắt thấp hơn đường bộ, và phát thải cũng thấp hơn.
Phần nào của hệ thống cảng hay bị bỏ qua?
Phần phía sau cảng — cảng đón được tàu lớn mà đường vào cảng tắc thì thời gian tiết kiệm ở biển mất hết trên bộ.
Đọc tin hạ tầng thế nào cho đỡ nhiễu?
Xác định dự án đang ở bước nào trong bảy bước, từ nằm trong quy hoạch tới hoàn thành. Khoảng cách giữa bước đầu và bước cuối có thể là nhiều năm.
