Các chỉ tiêu xuất hiện dày trong mọi văn bản kế hoạch. Biết chúng đo cái gì thì đọc tin tức về kinh tế xã hội cũng rõ hơn nhiều.
Ba nhóm chính
Kinh tế. Tốc độ tăng trưởng, quy mô nền kinh tế, cơ cấu giữa các ngành, năng suất lao động.
Xã hội. Tỷ lệ đi học ở các cấp, tuổi thọ trung bình, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế, tỷ lệ lao động qua đào tạo, tỷ lệ hộ nghèo.
Môi trường. Tỷ lệ che phủ rừng, tỷ lệ xử lý nước thải và chất thải rắn, các chỉ tiêu về phát thải.
Tổng và bình quân
Đây là chỗ dễ nhầm nhất. Quy mô tổng của nền kinh tế có thể tăng chỉ vì dân số tăng, trong khi mức sống mỗi người không đổi.
Chỉ số bình quân đầu người loại bỏ được ảnh hưởng đó, nên nó phản ánh mức sống tốt hơn nhiều.
Giới hạn của bình quân
Bình quân bị kéo lệch bởi nhóm ở hai đầu. Một nhóm nhỏ thu nhập rất cao có thể đẩy con số trung bình lên trong khi phần lớn dân cư không thấy khác biệt.
Nên xem thêm các chỉ số về phân phối thu nhập và về mức sống của nhóm thấp nhất — chúng cho bức tranh gần với đời sống thật hơn.
Cơ cấu ngành
Tỷ trọng của nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ trong nền kinh tế. Đây là chỉ tiêu cho biết nền kinh tế đang chuyển dịch theo hướng nào.
Chú ý phân biệt tỷ trọng theo giá trị và tỷ trọng theo lao động — hai con số này thường chênh nhau đáng kể, và khoảng chênh đó chính là chỉ báo về năng suất.
Nguồn số liệu
Cơ quan thống kê quốc gia và các bộ ngành. Cùng một chỉ tiêu có thể được các nguồn tính khác nhau về phạm vi và phương pháp, nên trích thì phải ghi rõ nguồn và kỳ.
Hỏi đáp nhanh
Các chỉ tiêu thường chia thành mấy nhóm?
Thường ba nhóm: kinh tế như tăng trưởng và cơ cấu ngành; xã hội như giáo dục, y tế, việc làm; và môi trường như che phủ rừng, xử lý chất thải, phát thải.
Vì sao chỉ số bình quân đầu người quan trọng?
Vì nó loại bỏ ảnh hưởng của quy mô dân số. Tổng quy mô nền kinh tế lớn lên có thể chỉ do dân số tăng — chỉ số bình quân mới cho biết mức sống có cải thiện không.
Bình quân có phản ánh đúng đời sống đa số không?
Không hoàn toàn. Bình quân bị kéo lệch bởi nhóm ở hai đầu, nên nên xem thêm các chỉ số về phân phối và về mức sống của nhóm thu nhập thấp.
Nên tra số liệu chính thức ở đâu?
Ở cơ quan thống kê quốc gia và các bộ ngành liên quan. Cùng một chỉ tiêu có thể được các nguồn tính theo phương pháp khác nhau, nên phải ghi rõ nguồn khi trích.
