Việt Nam đã cam kết đưa phát thải ròng về bằng không vào năm 2050. Mốc 2030 là chặng giữa, và đây là lĩnh vực có nhiều thay đổi rõ rệt nhất trong mười năm qua.
Cơ cấu nguồn điện đang chuyển
Hệ thống điện Việt Nam dựa vào nhiều nguồn: thủy điện, nhiệt điện than, khí, và ngày càng nhiều điện mặt trời và điện gió.
Hướng chung của giai đoạn này khá rõ:
- Không phát triển thêm nhiệt điện than mới, và dần chuyển đổi các nhà máy hiện có.
- Tăng mạnh tỷ trọng điện gió — cả trên bờ, gần bờ và điện gió ngoài khơi.
- Phát triển điện khí như nguồn chạy nền linh hoạt trong giai đoạn chuyển tiếp.
- Khuyến khích điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu.
Bài toán thật: truyền tải và lưu trữ
Đây là phần ít được nói tới trên báo nhưng quyết định nhất.
Điện mặt trời và điện gió có hai đặc tính gây khó cho lưới:
Nguồn nằm không đúng chỗ. Nắng và gió tốt nhất ở Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, còn nơi tiêu thụ nhiều nhất là các trung tâm công nghiệp. Điện phát ra mà đường dây không đủ tải thì phải cắt giảm — đã xảy ra thật ở giai đoạn điện mặt trời phát triển nhanh hơn lưới.
Nguồn không phát đều. Mặt trời chỉ có ban ngày, gió thì thất thường. Hệ thống điện lại phải cân bằng cung cầu theo từng giây. Vì vậy càng nhiều nguồn tái tạo thì càng cần nguồn chạy nền linh hoạt và các giải pháp lưu trữ.
Nói gọn: thêm nguồn tái tạo là phần dễ. Phần khó là lưới truyền tải và khả năng điều độ.
Sử dụng hiệu quả — phần rẻ nhất
Một kilôwatt giờ tiết kiệm được luôn rẻ hơn một kilôwatt giờ sản xuất thêm, vì nó không cần nhà máy, không cần đường dây, không phát thải.
Đây là lý do các quy định về hiệu suất thiết bị, tiêu chuẩn công trình xanh và kiểm toán năng lượng trong công nghiệp được siết dần — chúng nhắm vào phần này.
Vì sao doanh nghiệp xuất khẩu cần theo dõi
Cam kết khí hậu không còn thuần túy là chuyện môi trường. Nó đã trở thành điều kiện thương mại.
Nhiều thị trường nhập khẩu lớn đang áp dụng hoặc chuẩn bị áp dụng các cơ chế tính phát thải trên hàng nhập, cùng với yêu cầu doanh nghiệp báo cáo dấu vết carbon của sản phẩm. Nhiều tập đoàn mua hàng cũng đặt yêu cầu tương tự với nhà cung cấp.
Hệ quả thực tế với một xưởng sản xuất ở Việt Nam: nguồn điện mình dùng và mức tiêu hao năng lượng trên mỗi đơn vị sản phẩm dần trở thành thông tin phải khai báo được — không phải chuyện xa vời tới 2050.
Hỏi đáp nhanh
Điểm nghẽn thật của điện tái tạo ở Việt Nam là gì?
Truyền tải và điều độ, không phải thiếu nguồn. Nắng và gió tốt nhất ở Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, còn nơi tiêu thụ nhiều nhất lại ở chỗ khác.
Vì sao càng nhiều nguồn tái tạo thì càng cần nguồn chạy nền?
Vì mặt trời chỉ có ban ngày và gió thì thất thường, trong khi hệ thống điện phải cân bằng cung cầu theo từng giây.
Cách rẻ nhất để có thêm điện là gì?
Tiết kiệm. Một kilôwatt giờ tiết kiệm được luôn rẻ hơn một kilôwatt giờ sản xuất thêm — nó không cần nhà máy, không cần đường dây, không phát thải.
Vì sao doanh nghiệp xuất khẩu phải theo dõi chuyện này?
Vì nguồn điện mình dùng và mức tiêu hao năng lượng trên mỗi đơn vị sản phẩm đang dần trở thành thông tin phải khai báo được khi bán ra một số thị trường.
