Câu hỏi "nghề nào sẽ mất" thường không có câu trả lời tốt, vì công nghệ hiếm khi xóa cả một nghề. Cách nhìn cho kết quả rõ hơn là nhìn theo phần việc.
Nhìn theo phần việc
Mỗi nghề là tập hợp nhiều phần việc khác nhau. Khi có công cụ mới, nó thường thay được vài phần trong đó chứ không thay cả tập hợp.
Ví dụ nghề kế toán: phần nhập liệu và đối chiếu chứng từ bị tự động hóa nhiều, nhưng phần giải thích số liệu cho ban giám đốc, xử lý tình huống thuế phức tạp thì không.
Hệ quả: người làm kế toán mà công việc hằng ngày chỉ gồm phần thứ nhất thì chịu ảnh hưởng lớn. Người làm cả hai thì công cụ mới lại giúp họ bớt việc tay chân.
Ba phần việc dễ bị thay nhất
- Lặp lại theo quy tắc rõ ràng — nhập liệu, đối chiếu, phân loại theo tiêu chí cố định.
- Tra cứu và tổng hợp thông tin có sẵn — soạn báo cáo từ nguồn có sẵn, dịch thô, tóm tắt.
- Thao tác vật lý lặp lại trong môi trường ổn định — dây chuyền lắp ráp, kho hàng có bố trí cố định.
Ba phần việc khó thay
- Xử lý tình huống chưa có tiền lệ — nơi quy tắc không phủ hết và phải cân nhắc.
- Việc cần lòng tin và trách nhiệm — chăm sóc người, tư vấn, thuyết phục, đàm phán.
- Thao tác vật lý trong môi trường thay đổi — sửa chữa tại nhà dân, xây dựng, nông nghiệp trên địa hình thật.
Các lực đang tác động
Tự động hóa và công cụ số — tác động mạnh nhất tới nhóm công việc văn phòng có tính lặp lại.
Chuyển dịch năng lượng — làm giảm dần một số nghề gắn với nhiên liệu hóa thạch, đồng thời sinh ra nghề mới quanh điện tái tạo, lưu trữ, kiểm kê phát thải và tiết kiệm năng lượng.
Yêu cầu về bền vững từ thị trường xuất khẩu — sinh ra nhu cầu về người biết đo và báo cáo dấu vết carbon, quản lý chuỗi cung ứng có truy xuất.
Dân số già đi — làm tăng nhu cầu về y tế, chăm sóc người cao tuổi, thiết bị hỗ trợ.
Việc nên làm với thông tin này
Cách dùng thực tế nhất là tự soi vào công việc của chính mình bằng ba câu:
- Liệt kê các phần việc mình làm trong một tuần điển hình.
- Đánh dấu phần nào thuộc nhóm dễ bị thay.
- Nếu phần đó chiếm quá nửa thời gian, chọn một phần việc thuộc nhóm khó thay trong chính nghề mình để học và nhận thêm.
Cách này thực tế hơn việc đổi hẳn sang một nghề đang được nói là có tương lai — vì nó tận dụng được kinh nghiệm đã có, và không đặt cược vào một dự đoán.
Hỏi đáp nhanh
Vì sao hỏi nghề nào sẽ mất là hỏi sai?
Vì công nghệ hiếm khi xoá cả một nghề — nó thay được vài phần việc trong nghề đó. Nhìn theo phần việc cho kết quả rõ hơn nhiều.
Ba phần việc dễ bị thay nhất là gì?
Việc lặp lại theo quy tắc rõ ràng; tra cứu và tổng hợp thông tin có sẵn; và thao tác vật lý lặp lại trong môi trường ổn định.
Ba phần việc khó thay là gì?
Xử lý tình huống chưa có tiền lệ; việc cần lòng tin và trách nhiệm; và thao tác vật lý trong môi trường thay đổi.
Cách tự soi thực tế nhất là gì?
Liệt kê các phần việc mình làm trong một tuần điển hình, đánh dấu phần thuộc nhóm dễ bị thay, và nếu phần đó chiếm quá nửa thời gian thì học thêm một phần việc thuộc nhóm khó thay trong chính nghề mình.
