Chất lượng nguồn nhân lực được nêu trong hầu hết các văn kiện như một trong ba đột phá chiến lược. Đây là lĩnh vực khó nhất trong nhóm, vì kết quả chỉ thấy sau nhiều năm.
Cơ cấu lao động đang chuyển
Xu hướng chung là tỷ trọng lao động nông nghiệp giảm dần, chuyển sang công nghiệp và dịch vụ. Đây là quá trình đã diễn ra liên tục nhiều thập niên và còn tiếp tục.
Điều đó đặt ra yêu cầu cụ thể: mỗi năm có một lượng lớn người phải chuyển từ công việc này sang công việc khác, thường là chuyển ngành chứ không chỉ chuyển chỗ làm.
Lệch giữa đào tạo và nhu cầu
Hiện tượng dễ thấy là doanh nghiệp báo thiếu người trong khi vẫn có người tìm việc không ra. Hai điều này không mâu thuẫn — chúng là hai mặt của cùng một vấn đề: lệch cơ cấu.
Lệch xảy ra ở ba chiều:
- Lệch ngành — số người học ngành này nhiều hơn chỗ làm, ngành kia ngược lại.
- Lệch trình độ — thừa người có bằng đại học ở một số ngành, thiếu kỹ thuật viên và thợ lành nghề.
- Lệch kỹ năng — có bằng đúng ngành nhưng thiếu kỹ năng thực hành mà nơi làm cần ngay.
Vì sao lệch khó sửa nhanh
Vì độ trễ. Một khóa đại học mất bốn năm, nghĩa là quyết định chọn ngành hôm nay tạo ra người lao động của bốn năm sau. Trong khi đó nhu cầu của thị trường có thể đổi trong hai năm.
Cộng thêm việc thông tin về nhu cầu thường tới với học sinh dưới dạng "ngành đang hot" — mà một ngành được coi là hot thường vì nó đang thiếu người, và tới lúc lứa sinh viên đó ra trường thì lượng người vào ngành đã tăng vọt.
Các hướng đang được đặt ra
- Gắn đào tạo với doanh nghiệp — sinh viên thực tập dài và có trả công, doanh nghiệp tham gia xây chương trình. Cách này rút ngắn phần lệch kỹ năng.
- Nâng vị thế giáo dục nghề nghiệp — để đường trung cấp, cao đẳng không bị coi là lựa chọn thứ yếu.
- Đào tạo lại người đang đi làm — nhóm này lớn hơn nhóm sắp ra trường nhiều lần, nhưng lâu nay ít được nhắm tới.
- Công khai dữ liệu việc làm theo ngành để học sinh chọn ngành dựa trên số liệu chứ không dựa trên cảm nhận.
Với từng người
Ở mức cá nhân, điều rút ra khá rõ: quãng thời gian một bộ kỹ năng còn dùng được đang ngắn lại, nên việc học không dừng ở lúc ra trường.
Điều đó không có nghĩa phải học thêm bằng cấp. Phần lớn nhu cầu nằm ở các kỹ năng cụ thể — dùng được công cụ mới trong nghề của mình, đọc hiểu được số liệu, làm việc được với người ở nơi khác. Ba thứ này học được ngay trong công việc, và thường là cách hiệu quả hơn quay lại trường.
Hỏi đáp nhanh
Vì sao thiếu lao động và thất nghiệp cùng tồn tại được?
Vì đó là hai mặt của lệch cơ cấu — lệch ngành, lệch trình độ và lệch kỹ năng — chứ không phải thiếu người.
Vì sao lệch cơ cấu khó sửa nhanh?
Vì độ trễ. Một khoá đại học mất bốn năm, nghĩa là quyết định chọn ngành hôm nay tạo ra người lao động của bốn năm sau, trong khi nhu cầu thị trường có thể đổi trong hai năm.
Vì sao chạy theo ngành đang hot lại rủi ro?
Vì một ngành được coi là hot thường vì nó đang thiếu người, và tới lúc lứa sinh viên đó ra trường thì lượng người vào ngành đã tăng vọt.
Nhóm nào lớn nhất mà lâu nay ít được nhắm tới?
Người đang đi làm. Đào tạo lại nhóm này lớn hơn nhóm sắp ra trường nhiều lần và cho kết quả nhanh hơn hẳn.
