Một phần đáng kể lực lượng lao động làm việc không có hợp đồng chính thức. Họ tạo ra giá trị thật nhưng đứng ngoài phần lớn các lớp bảo vệ.
Ai thuộc nhóm này
Người buôn bán nhỏ, làm thời vụ, chạy xe, giúp việc gia đình, thợ tự do, và rất nhiều nghề khác.
Đặc điểm chung: thu nhập không cố định, không có hợp đồng, và không tự động được tham gia các chế độ đi kèm việc làm chính thức.
Rủi ro họ chịu
Ốm đau. Không làm thì không có thu nhập, mà lúc ốm lại đúng là lúc cần tiền nhất.
Tai nạn lao động. Nhiều nghề tự do có rủi ro cao mà không có bảo hiểm tai nạn.
Tuổi già. Không có lương hưu, nên hoàn toàn phụ thuộc vào tích luỹ và vào con cái.
Ba việc nên làm
Bảo hiểm y tế. Đây là việc quan trọng nhất và cũng rẻ nhất. Một đợt điều trị lớn có thể tốn hơn tích luỹ của nhiều năm — bảo hiểm y tế chính là lớp chắn cho tình huống đó.
Bảo hiểm xã hội tự nguyện. Có hình thức dành cho người không thuộc diện tham gia bắt buộc. Mức đóng và quyền lợi theo quy định hiện hành, nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội tại địa phương.
Quỹ dự phòng. Một khoản để riêng đủ sống vài tháng. Với thu nhập không đều thì đây là thứ giữ cho gia đình không phải vay nóng khi gặp chuyện.
Ghi chép thu chi
Với thu nhập không cố định, việc ghi lại từng ngày cho biết trung bình thật của mình là bao nhiêu và mùa nào ít mùa nào nhiều.
Biết được nhịp đó thì lên kế hoạch được — để dành trong mùa cao điểm cho mùa thấp điểm.
Với người thuê lao động
Ký hợp đồng và tham gia đầy đủ các chế độ cho người lao động là nghĩa vụ theo quy định. Nó cũng là thứ giữ được người làm lâu dài — điều mà chi phí tuyển và đào tạo lại người mới thường lớn hơn nhiều.
Hỏi đáp nhanh
Lao động phi chính thức gồm những ai?
Người làm việc không có hợp đồng lao động chính thức — buôn bán nhỏ, làm thời vụ, chạy xe, giúp việc, và nhiều nghề tự do khác.
Rủi ro lớn nhất họ chịu là gì?
Không có thu nhập khi ốm đau hoặc tai nạn, và không có lương hưu khi già. Một biến cố sức khoẻ có thể đẩy cả gia đình vào khó khăn kéo dài.
Có cách nào tham gia bảo hiểm xã hội không?
Có hình thức bảo hiểm xã hội tự nguyện dành cho người không thuộc diện tham gia bắt buộc. Mức đóng và quyền lợi theo quy định hiện hành — nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội địa phương.
Việc quan trọng nhất nên làm là gì?
Tham gia bảo hiểm y tế. Đây là lớp bảo vệ rẻ nhất và có tác dụng ngay khi cần — chi phí một đợt điều trị lớn có thể vượt xa tích luỹ của nhiều năm.
